SEVDİĞİM ESERLER

Başkalarını sevdiğiniz eserleri okumaya davet ettiğinizde onları kendi dünyanıza davet etmiş oluyorsunuz.
Benim sevdiğim dünyalar arasında, Batı'da Sefiller, Narnia Günlükleri, Tom Dayı'nın Kulübesi, Rusya'da Karamazov Kardeşler, Tolstoy'un Dirilişi, Gogol'un Portresi, Türkiye'de Yunus Emre şiirleri, Sinekli Bakkal, Gulyabani ve daha çok eser bulunuyor. İnsan, sevdiği eserlerle tanınır.

KANON: İNSANİ VE İLAHİ

Bugün Noel Bayramı'nı kutlarken özellikle kutsal kitapların kanonunu düşünüyorum. Kanon, bazı metinlerin ilahi kitaplar olarak belirlenmesidir.

Dünya edebiyatında ünlü yazarlar ve eserler olduğu gibi, kadim İbrani halkının yazdığı sayısız metinler vardı, ama bunların içinde sınırlı sayıda metin "kanon"a dahil oldu.

TELİF, ÜLFET VE YETKİ

Yazar ve yetki arasındaki bağlantı Batı ve Ortadoğu geleneklerinde oldukça farklıdır. Latinceye dayanan Batı geleneğinde yazar (author) ve yetki (authority) aynı menşeli terimler olduğu için organik bağlantılıdır. Arapçaya dayanan Ortadoğu geleneğinde ise bunlar tamamen farklı (yazar – مألف müellif, yetki – سلطة sulta).

ESERİN KOKUSU HAKKINDA

Azerbaycan'ın en ünlü edebî eserlerinden biri Ali ve Nino'nun yazarının kim olduğu tartışılmaktadır. Kitabın üzerinde Qurban Səid diye mühacir bir yazarın adı yazılırken bazı araştırmacılar bu eserin ünlü Azerbaycan yazarı Yusif Vəzir Çəmənzəminli tarafından yaratıldığını söylerler. Bu sorun henüz çözülmemiş. Ve dünyada böyle eserler çok.

AYNADAKİ HAYAL BEN MİYİM?

Büyük yazarların yarattığı karakterler, kendi hayalimizi görebileceğimiz birer ayna niteliğindeler.

Örneğin, Lev Tolstoy'un Diriliş romanının baş kahramanı, kendini doğru sanan, kendi suçlarını görmeyip başkalarını yargılayan her bir kişiye çirkin suretini gösteren bir aynadır.

BELGELENMİŞ YALANLAR, KURGULANMIŞ GERCEKLER

İnsanlar edebiyatı kurgu (fiction) ve belgesel (non-fiction) olmak üzere ikiye böler ve çoğu zaman belgesel türüne gerçek, kurgu türüne ise uydurma ya da yalan gözüyle bakarlar. Evet, dünya edebiyatı kurmaca hikâyelerle dolu. İster Jean Valjean olsun ister Karamazovlar ister Hababam sınıfı isterse başka eserlerin kahramanları ya hiç yaşamamış ya da tarihsel kişilerden çok farklı olan suretleridir. Buna rağmen, bu hikâyeler yalan değil, gerçektir.

SINIRSIZ OLAN, İBRANİLERİN DÜNYASI SINIRLARINDA

İbranilerin öznel dünyasında anlatılan yaratılış öyküsü gerçek tarih mi, değil mi? Bunun gerçek olduğuna inanıyorum. Ama bu öykü İbrani bakış açısından anlatılmıştır.

DÜNYALARI YARATANLAR

Bugünlerde YouTube'da bir video seyrettim. Bestseller yazan bir bilim adamı, "Biz Tanrı'yı yarattık" dedi. Yaratan'ın var olmadığına inanan bu adamın kendi (bana göre saçma olan) inancından kesin bir gerçek olarak söz etmesi, önyargılı olduğuna işaret eder ve bence bir bilim insanına yakışmaz. Hiç olmazsa "Yaratan'ın var olup olmadığını bilemiyoruz" deseydi...

Ben Yaratan'ın varlığına inanan biri olarak nesnel ve öznel dünyalarımızdan, dil ve edebiyattan bu inancıma göre söz edeceğim. Bu, benim kişisel düşüncemdir.

DÜNYALARIMIZ VE ALGILARIMIZ

Öznel bir dünya sadece illüzyon mu, yoksa gerçek mi? Biz kavramsal bir dünyada gerçekten yaşıyor muyuz, yoksa bize öyle geliyor mu? Aslında biz "nesnel" dediğimiz dünyayı da nesnel olarak değil, öznel olarak algılarız.

ÖZNEL DÜNYALARIN KÖPRÜLERİ

Her dil bir dünyadır demiştim, ama aslında dil dediğimiz göstergeler dizgesi son derece karmaşık ve çok katmanlıdır. Toplumun ayrı ayrı kesimlerinin dili aynı olmasına rağmen, ciddi farklar da vardır.

YABANCILAŞMA, EDEBİYAT VE SEVGİ

İnsanlık bir makrokozm, insanlarsa birer mikrokozmlar (küçük dünyalar). "Bende sığar iki cihan, ben bu cihana sığmazam" dedi ünlü Azərbaycan şairi Nesimi. Evet, sen bir dünyasın! Ve senin içinde gerçek cennet ya da cehennem olabilir. Bakarsan bağ, bakmazsan dağ... Edebiyat da bir kâinat, bir makrokozm (dil makrokozmu ile paralel) ve edebî eserler birer mikrokozmlardır.

EKMEK VE ET, RUH VE KOKU

Filistin'de Beytlehem adında bir şehir var. Bu şehrin adı İbranice "Ekmek evi", Arapça "Et evi" anlamına geliyor. Neden? Dil bilimcilerine göre, Sami halkları temel yiyeceklerine "lahm",  "lehm" ya da "lahma" derlerdi.

UKRAYNA'NIN TRAJİK ŞAİRESİ

Ukrayna'nın en ünlü kadın yazarı eserlerini Lesia Ukrayinka (Ukraynalı Lesia) takma ismiyle imzalamıştır. Çocukluğundan beri zayıf, hastalıklı bir kız olan Lesia, 8 yaşından şiir yazmaya başladı; 12 yaşında ilk şiirleri dergilerde yayınlandı; 19 yaşında Ukraynaca yazdığı "Doğu Halklarının Eski Tarihi" kitabı, ölümünden sonra Ukrayna'da bir ders kitabı olarak okullarda kullanıldı.

ÖZGÜR HALKIN TERENNÜMCÜSÜ

Taras Şevcenko, bizim dünyamızın (Ukrayna dili makrokozmunun) kurtarıcısıdır, dilimizde ölmez eserler yaratarak dünyamızı yaşattı. Bu bakımdan o, Yunus Emre'ye ve Puşkin'e benziyor.

ÖZGÜR RUHUN TERENNÜMCÜSÜ

Kendisi şiir yazan, kendisi müziğini besteleyen, kendisi çalan, kendisi söyleyen – çocukluğundan beri birçok yeteneklere sahip olan Hrihori Skovoroda şiirselliği, derin felsefesi, alçakgönüllülüğü ve imanı ile Yunus Emre'ye benzetilebilir.

ÖZGÜRLÜK (ANNE) VE EKMEK (BABA)

Ukrayna dili dünyasında tüm isimler cinslere bölünür ve en önemli kavramlar dişil olur. Özgürlük, hakikat, iman, şarkı, toprak, Ukrayna, ot, gömlek gibi sözler hem Rusça hem Ukraynaca dişil, ama çiçek ve kuyu Rusça eril, Ukraynaca dişildir.

UKRAYNA'NIN BÜLBÜL DİLİ

Geçen yüzyılın bir Ukraynalı şairi "Ukrayna'yı ve onun bülbül dilini sevin!" diye bize sesleniyor. Bizim halkımız yarattığı, yaşattığı dilini bülbülün ötmesine benzeterek öncelikle fonetik niteliğini, melodik, uyumlu olmasını vurgular.

BANA GÖRE EDEBİYAT NEDİR

"Edebiyat nedir?", milyonlarca insanı düşündüren bir sorudur. Bu sorunun birbirinden farklı cevapları verilmiştir. Ben de bu soruyu çok düşündüm ve şöyle bir sonuca vardım: edebiyatı anlamak için önce dili anlamamız gerekir.

KONUŞAN HAYVANLAR GERÇEKTEN VARMIŞ!

Nesnel (objektif) dünyada konuşan tek varlık insandır. Hayvanların insan dillerini kullanmadıkları herkesçe bilinen bir gerçektir. Ancak ben bu konuya başka bir açıdan bakmak istiyorum.

JEAN VALJEAN'DAN SUSMA DERSİ

Hollywood'un "Sefiller" filminin en büyük başarısızlıklarından biri, bence, Jean Valjean'ın kişiliğini yanlış göstermesidir. Romanı okuduğum zaman tanıştığım yüce karakteri filimde görmedim. Beni filimde en büyük hayal kırıklığına uğratan buydu.

Kitapta Jean Valjean az konuşur, içinde fırtınalar koparken bunu kimseye bildirmez. Fakat filimde böyle değildir.