EKMEK VE ET, RUH VE KOKU

Filistin'de Beytlehem adında bir şehir var. Bu şehrin adı İbranice "Ekmek evi", Arapça "Et evi" anlamına geliyor. Neden? Dil bilimcilerine göre, Sami halkları temel yiyeceklerine "lahm",  "lehm" ya da "lahma" derlerdi.
İbranilerin temel yiyeceği ekmek, Arapların temel yiyeceğiyse et olmuştur. Biz Ukraynalılar "ekmek parası kazanmak" ifadesini kullanıyoruz, Türk dilinde de ekmek sözcüğü (genel olarak) "yiyecek" anlamında kullanılıyor.

Türk dili makrokozmunun Arap dili makrokozmundan farklı olan yönlerini incelemek çok ilginçtir. Ukrayna ve Rus dillerinde olduğu gibi, Arapçada da isimlerin cinsleri var. Ukraynaca dişil olan hürriyet (özgürlük), hakikat, şarkı, toprak kavramları Arapça da dişildir. Ukraynacada olduğu gibi, ekmek, ay, at sözcükleri erildir. Tabii ki, birbirinden farklı cinslere ait kavramlar da var. Örneğin, Arapça iman, umut, nehir erildir (ama Ukraynaca dişil).

En ilginç farklılıklar, kişi zamirlerinde ve fiillerin kişi ve tekil/çoğul eklerinde ortaya çıkmaktadır. Türkçede ve Ukraynacada (Rusçada da) 2. şahısta tekil ve çoğul olmak üzere iki hitap şekli var – sen ve siz. Tek kişiye de saygıyla "sizli" hitap edilir. Arapçada ise 2 tane "sen" (erkeğe "ente" ve kadına "enti") ve üç tane "siz" var (iki kişiye "entume"; ikiden fazla kadına "entunne"; ikiden fazla erkeğe veya karışık bir gruba "entum" diye hitap edilir). Fakat Arapçada tek kişiye hitapla çoğul asla kullanılmaz. Buradan ne sonuç çıkarılabilir? Büyük olasılıkla, Arap dili (ve diğer Sami dilleri) dünyasında erkek-kadın ayrımı daha çoktur; Türk dili (ve Slav dilleri) dünyasında ise tek kişiye saygıyla hitap etmek için çoğul kullanılıyor, dolayısıyla cinsler arasında daha çok eşitlik, yaşlı bireylere daha çok saygı söz konusudur. Fakat İngilizcede 2. şahısta tekil-çoğul farkı hiç kalmamıştır. İnsanlar arasındaki ilişkilerde eşitlik dili etkiledi, her bireye "sizli" hitap edilmeye başlandı ("you").

Son olarak "ruh" kavramına da değinmek istiyorum. Arap dilinde ruh, rüzgar, rahat, istirahat, koku ve ispirto sözcükleri aynı kökten meydana geliyor. Bir de ilginç tarafı şu ki, "ruh" kavramı Arapça eril, ama İbranice dişildir. Bütün bunlar ilginç gerçeklerdir ve halkların dünyagörüşünü yansıtır. Türk ve Slav dillerinde de "esans" (koku) anlamında "ruh" sözcüğü kullanılıyor (Rusça "duhi"). İnsanın ruhu, kokusu gibidir. Bu konuda hepimiz aynı fikirdeyiz. Kokumuz her zaman güzel olsun!